८ कार्तिक २०७७, शनिबार
२५ आश्विन २०७७, आईतवार १६:१२

अग्रपङ्क्तिमा काम गर्ने ७० प्रतिशतमा कुनै न कुनै किसिमको मानसिक समस्या


Health workers calling out the names of patients after their polymerase chain reaction test turned out to be positive for the novel coronavirus at the National Public Health Laboratory, in Teku, Kathmandu, on Wednesday, May 13, 2020. Photo: Skanda Gautam/THT

काठमाडौं । कोभिड १९को महामारीभन्दा पहिले पनि स्वास्थ्य सेवाको काम तनावपूर्ण नै थियो । अनेक किसिमका बिरामीको आरोप र किचकिच सहनुपर्ने स्वास्थ्य क्षेत्रका कर्मचाहरूलाई कोभिड १९ले झनै समस्याको गहिराईमा पु¥यायो । पहिलेका धेरै अध्ययनहरूले पनि स्वास्थ्यकर्मीको मानसिक स्वास्थ्य अरूको तुलनामा कमजोर हुने गरेको देखाएको थियो ।

म्यानमारमा बस्ने एक नेपाली चिकित्सकले कोभिडको समयमा गरेको अध्ययनले भने स्वास्थ्यकर्मी लगायत अग्रपङ्क्तिमा काम गर्ने ७० प्रतिशत कर्मचारीको मानसिक स्वास्थ्य कुनै न कुनै अवस्थामा कमजोर हुने गरेको देखाएको छ ।

शनिबार मानसिक स्वास्थ्य दिवसको अवसरमा नेपाल रेडक्रस सोसाइटीले आयोजना गरेको अन्तर्राष्ट्रियस्तरको छलफल कार्यक्रममा म्यानमारमा कार्यरत डा. युवराज अधिकारीले नेपालमा कोभिड प्रतिकार्यमा अग्रपङ्क्तिमा संलग्न ७० प्रतिशत चिकित्सक तथा स्वयंसेवकहरूमा कुनै न कुनै प्रकारका मानसिक र मनोवैज्ञानिक समस्या देखिएको आफ्नो अध्ययनले देखाएको बताए । उनले भने ‘कोभिडपछि मानसिक स्वास्थ्य समस्या बढ्दो छ तर त्यस क्षेत्रमा लगानी आधा घटेकोले नीति निर्माताहरु अत्यन्तै गम्भीर हुनुपर्ने अवस्था छ ।’

सार्स–२ का बिरामीहरूको हेरचाह र घर फर्किँदा घरमा हुने व्यवहारले पनि धेरैमा मनोवैज्ञानिक प्रभाव पार्ने गरेको सो अध्ययनले देखाएको हो ।

केही समयअघि नयाँ वानेश्वरमा स्वास्थ्यकर्मी बस्ने घर घेराउ गर्ने, वीरगञ्जमा संक्रमित स्वास्थ्यकर्मीको घरमा ताला लगाउन आउने जस्ता व्यक्तिका कारण पनि स्वास्थ्यकर्मीहरूमा एक किसिमको हीनताबोध पैदा भएको छ । यसबाहेक पनि धेरै अग्रपङ्क्तिमा काम गर्ने व्यक्तिमा हुने पारिश्रमिक वा अन्य कारणले पनि उनीहरूमा मानसिक समस्या पैदा भएको सो अध्ययनले देखाएको हो ।

नेपाल रेडक्रस सोसाइटीका अनुसार नेपालमा हरेक दिन औषतमा १५ जनाले आत्महत्या गर्ने गरेका छन् । गएको वर्षमात्र करिब छ हजार तीन सयले आत्महत्या गरेको रेडक्रस सोसाइटीका कार्यकारी निर्देशक उमेश ढकालले जानकारी दिए ।

कार्यक्रममा नेपाल रेडक्रस, साझेदार रेडक्रस सोसाइटीहरु, आइसीआरसी र  रेडक्रसको महासंघका प्रतिनिधिहरु सहित ८५ जनाले भाग लिएको सञ्चार निर्देशक दिव्यराज पौडेलले जानकारी दिए ।

नोबेल कोरोना भाइरसको प्रकोपले स्वास्थ्यकर्मीलाई समेत प्रत्यक्ष प्रभाव पार्ने गरेको विभिन्न अन्तराष्ट्रिय अध्ययनहरूले देखाएको छ । कोभिडले उनीहरूको मनोवैज्ञानिक पीडालाई थप बढाउने सम्भावना बढाएको छ । संकटको समयमा चिकित्सा कर्मचारीहरूमा परेको मानसिक प्रभावहरूको बारेमा गरिएको अनुसन्धानले यो दर्शाएको छ कि यो असरले प्रकोपको अवधिमा मात्रै सीमित गरेको छैन । यसले त संकटपछि समेत लामो समयसम्म असर देखाइरहन्छ ।

विगतका महामारीको अनुभवबाट हामीले बुझ्न सक्छौं कि कोभिड १९ मानसिक स्वास्थ्यको लागि हानिकारक छ ? र कसरी यी नकारात्मक प्रभावहरू कम गर्न सकिन्छ ? भन्नेमा पनि धेरै अध्ययनहरू भएका छन् ।

कोरोना भाइरस महामारीको क्रममा अग्रपङ्क्तिमा खटिनेहरूमा मानसिक समस्या उत्पन्न हुने निम्न कारणहरू विभिन्न अध्ययनबाट देखिएको छ ।

संक्रमणको जोखिम

अग्रपङ्क्तिमा खटिने स्वास्थ्यकर्मी हुन् या त सुरक्षाकर्मी या अरू कुनै पेशाका व्यक्ति नै किन नहुन् । ती सबै दैनिक सम्भावित संक्रमणको उच्च जोखिममा हुन्छन् । त्यसले मनमा एक किसिमको त्रास पैदा गर्छ । दैनिक मनमा पैदा हुने त्रासले मान्छेमा मानसिक समस्या निम्त्याउँछ ।

लाचारीको भावना

संसाधनको कमी नेपाल जस्तो मुलुकमा सबैभन्दा जटिल समस्याको विषय हो । उच्च जोखिममा रहेका क्षेत्रले कुनै स्वास्थ्य सुरक्षा सावधानी नअपनाई काममा खटाउँदा उनीहरूमा हीनताबोधको भावना विकास हुन्छ । हीनताबोधको भावनाले बिरामीलाई उनीहरूले कुशल तरिकाले हेरचाह गर्न सक्दैनन् । त्यसैले अग्रपङ्क्तिमा काम गर्नेहरूमा हुने मानसिक समस्याको गम्भीर असर अन्य व्यक्तिमा पनि हुन्छ ।

नैतिक चोट

माथि उल्लेख गरिएअनुसार स्वास्थ्यकर्मी र सुरक्षाकर्मी जस्ता अग्रपङ्क्तिमा रहेकालाई समेत समाजले गर्ने व्यवहारले पनि उनीहरूमा समेत मानसिक समस्या सिर्जना गर्ने गर्छ ।

सामाजिक समर्थनको अभाव जस्ता समस्याले पनि अग्रपङ्क्तिमा काम गर्नेहरूमा मानसिक समस्या उत्पन्न हुने गरेको देखिन्छ ।


प्रतिक्रिया दिनुहोस !